IEC 60068 là bộ tiêu chuẩn quốc tế về thử nghiệm môi trường: quy định cách cho sản phẩm điện, điện tử chịu lạnh, nóng, ẩm, sốc nhiệt, rung, va đập, sương muối… để đánh giá khả năng làm việc trong điều kiện thực tế. Tại Việt Nam, bộ tiêu chuẩn tương ứng là TCVN 7699. Bài viết giúp bạn đọc đúng số hiệu phép thử, hiểu mức khắc nghiệt và chọn tủ thử nghiệm phù hợp.

Tên bộ tiêu chuẩn	IEC 60068 – Environmental testing
Bộ TCVN tương ứng	TCVN 7699 (Thử nghiệm môi trường), chấp nhận từng phần của IEC 60068
Đối tượng	Linh kiện, thiết bị và sản phẩm điện, điện tử
Cấu trúc	Phần 1: quy định chung · Phần 2: các phép thử · Phần 3: tài liệu hỗ trợ và hướng dẫn

Cách đọc số hiệu IEC 60068

Bộ IEC 60068 không phải một văn bản duy nhất mà gồm hàng chục phần, mỗi phần là một phép thử. Ví dụ IEC 60068-2-78:

60068: bộ tiêu chuẩn thử nghiệm môi trường.
-2: Phần 2, nhóm các phép thử.
-78: phép thử cụ thể, ở đây là Test Cab: Nóng ẩm, không đổi.

Mỗi phép thử có mã chữ riêng (A, B, Cab, Db, Na, Fc, Ea, Ka…). Tiêu chuẩn sản phẩm thường trích dẫn theo dạng “thử theo IEC 60068-2-30, Test Db, 55 °C, 6 chu kỳ”. Muốn thử đúng thì phải có đủ ba thông tin: số phần, mã phép thử và mức khắc nghiệt.

Các phép thử IEC 60068 thường gặp

Nhiệt độ và độ ẩm

Phần	Phép thử	Nội dung chính
IEC 60068-2-1	Test A: Lạnh	Giữ mẫu ở nhiệt độ thấp (ví dụ −40 °C) trong thời gian quy định như 2 h, 16 h, 72 h, 96 h
IEC 60068-2-2	Test B: Nóng khô	Giữ mẫu ở nhiệt độ cao (ví dụ +85 °C), độ ẩm không kiểm soát, thời gian như Test A
IEC 60068-2-78	Test Cab: Nóng ẩm, không đổi	Nhiệt độ và độ ẩm cố định, điển hình 40 °C / 93 %RH, kéo dài từ vài giờ đến 56 ngày
IEC 60068-2-30	Test Db: Nóng ẩm, chu kỳ (12 h + 12 h)	Chu kỳ 24 h giữa 25 °C và 40 °C hoặc 55 °C ở độ ẩm cao, gây ngưng tụ hơi nước trên bề mặt mẫu
IEC 60068-2-38	Test Z/AD: Chu kỳ nhiệt độ/độ ẩm tổ hợp	Chu kỳ nóng ẩm có xen giai đoạn lạnh dưới 0 °C, dùng cho linh kiện
IEC 60068-2-14	Test N: Thay đổi nhiệt độ	Na: chuyển nhanh giữa hai buồng nóng/lạnh (sốc nhiệt) · Nb: thay đổi với tốc độ quy định · Nc: hai bể chất lỏng

Cơ học

Phần	Phép thử	Nội dung chính
IEC 60068-2-6	Test Fc: Rung hình sin	Quét tần số trong dải quy định với biên độ hoặc gia tốc cho trước, trên 3 trục
IEC 60068-2-64	Test Fh: Rung ngẫu nhiên dải rộng	Rung theo phổ mật độ gia tốc (ASD), mô phỏng vận chuyển và vận hành thực tế
IEC 60068-2-27	Test Ea: Va đập (sốc)	Xung nửa sin hoặc hình thang với gia tốc đỉnh và độ rộng xung quy định, theo các chiều của 3 trục
IEC 60068-2-31	Test Ec: Va đập do thao tác thô (rơi)	Rơi tự do, rơi nghiêng lật, mô phỏng va chạm khi cầm nắm và vận chuyển

Ăn mòn, bụi, nước và bức xạ

Phần	Phép thử	Nội dung chính
IEC 60068-2-11	Test Ka: Sương muối	Phun sương dung dịch NaCl 5 % liên tục ở 35 °C
IEC 60068-2-52	Test Kb: Sương muối, chu kỳ	Xen kẽ phun muối và lưu ở môi trường nóng ẩm, sát với thực tế ven biển hơn Test Ka
IEC 60068-2-42 / 2-43	Test Kc / Kd	Ăn mòn tiếp điểm bằng khí SO₂ / H₂S
IEC 60068-2-68	Test L: Bụi và cát	Bụi mịn lơ lửng hoặc cát thổi, đánh giá mài mòn và xâm nhập
IEC 60068-2-18	Test R: Nước	Nhỏ giọt, mưa, phun, ngâm. Với vỏ thiết bị điện, cấp chống nước thường đánh giá theo IEC 60529 (mã IP)
IEC 60068-2-5	Test S: Bức xạ mặt trời mô phỏng	Chiếu đèn mô phỏng phổ mặt trời ở mặt đất, đánh giá hiệu ứng nhiệt và lão hóa

Ngoài ra còn các phép thử áp suất thấp (2-13, Test M), độ kín (2-17, Test Q), khả năng hàn và độ bền đầu nối (2-20, 2-21)… Danh sách đầy đủ và phiên bản hiện hành tra trên trang IEC Webstore.

Mức khắc nghiệt: đọc thế nào cho đúng?

Bản thân IEC 60068 chỉ quy định phương pháp thử và các giá trị ưu tiên. Mức khắc nghiệt (nhiệt độ, độ ẩm, thời gian, số chu kỳ, gia tốc…) do tiêu chuẩn sản phẩm hoặc hợp đồng chọn. Vì vậy, cùng “đạt IEC 60068-2-30” nhưng một sản phẩm thử 40 °C × 2 chu kỳ, sản phẩm khác thử 55 °C × 6 chu kỳ là hai mức rất khác nhau.

Khi đọc hồ sơ mời thầu hoặc catalog, hãy yêu cầu nêu rõ: phần tiêu chuẩn + mã phép thử + mức khắc nghiệt + phép đo trước/sau thử.

Chọn tủ thử nghiệm theo IEC 60068

Test A, B, Cab, Db: tủ thử nghiệm nhiệt độ – độ ẩm. Kiểm tra dải nhiệt, dải ẩm có phủ đúng điểm thử (ví dụ 93 %RH ở 40 °C, 95 %RH ở 25 °C của Test Db) và tủ có xả nước ngưng tốt không.
Test Na (sốc nhiệt): tủ sốc nhiệt 2 vùng hoặc 3 vùng. Chú ý thời gian chuyển mẫu và thời gian hồi phục nhiệt độ sau khi chuyển.
Test Nb (thay đổi nhiệt độ có kiểm soát tốc độ): tủ thay đổi nhiệt độ nhanh. Tốc độ phải đạt khi có tải mẫu, không chỉ khi buồng rỗng.
Test Fc, Fh, Ea: thiết bị thử nghiệm rung xóc. Chọn theo lực đẩy, dải tần và khối lượng mẫu cộng đồ gá.
Test Ka, Kb: buồng phun sương muối. Test Kb cần buồng có chế độ nóng ẩm xen kẽ.
Test Kc: buồng thử ăn mòn bằng khí SO₂.
Test S: tủ phơi nhiễm đèn hồ quang Xenon.

Lưu ý: thông số “tốc độ thay đổi nhiệt độ” của tủ

Nhiều catalog ghi tốc độ gia nhiệt/làm lạnh (K/min) mà không nêu cách đo, nên con số giữa các hãng không so sánh được. IEC 60068-3-5 hướng dẫn cách xác nhận tính năng buồng thử nhiệt độ, bao gồm cách tính tốc độ thay đổi trung bình và độ đồng đều. Khi mua tủ, hãy yêu cầu hãng khai tốc độ và độ đồng đều theo IEC 60068-3-5 (với độ ẩm là IEC 60068-3-6), kèm điều kiện tải.

Thiết bị thử nghiệm môi trường tại Á Châu Tech

Á Châu Tech cung cấp tủ nhiệt độ – độ ẩm, tủ sốc nhiệt, buồng sương muối, máy rung xóc từ các hãng châu Âu và châu Á. Xem toàn bộ tại danh mục Tủ thử nghiệm nhiệt độ – độ ẩm – thời tiết.